Научная статья на тему:ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЦИФРОВЫХ РЕСУРСОВ В ПРЕПОДАВАНИИ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА

INGLIZ TILI DARSLARINI OʻTISHDA RAQAMLI RESURSLARDAN FOYDALANISH

Раимова Мадинабону Рахмон кизи

БУХАРСКИЙ ТЕХНИКУМ ОБЩЕСТВЕННОГО ЗДОРОВЬЯ ИМЕНИ АБУ АЛИ ИБН СИНО, УЗБЕКИСТАН

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЦИФРОВЫХ РЕСУРСОВ В ПРЕПОДАВАНИИ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА

Использование цифровых ресурсов (ЦОР) в преподавании английского языка — это интеграция онлайн-платформ, приложений, видео- и аудиоматериалов, интерактивных досок для оптимизации учебного процесса. Они повышают мотивацию, позволяют персонализировать обучение, автоматизировать контроль знаний (тесты, тренажеры) и обеспечивают доступ к аутентичным материалам.

Globallashuv jarayonlari va xalqaro ilmiy hamkorlikning kengayishi tibbiyot sohasida ingliz tilining ahamiyatini tubdan oshirdi. Bugungi kunda ingliz tili nafaqat xalqaro muloqot vositasi, balki zamonaviy tibbiy bilimlar, ilmiy tadqiqotlar va klinik amaliyotdagi yangiliklar bilan tanishishning asosiy kalitiga aylandi. Tibbiyot kollejlari bitiruvchilari uchun ingliz tilini kasbiy darajada egallash ularning kelgusidagi faoliyatida xorijiy hamkasblar bilan tajriba almashish, xalqaro konferensiyalarda ishtirok etish va ilgʻor tibbiy texnologiyalarni oʻzlashtirish imkonini beradi.

Zamonaviy ilm-fan, taʼlim tizimi, tibbiyot va boshqa barcha sohalarga raqamli texnologiyalarning kirib kelishi ish surʼatining oshishiga va taʼlim sifatining yaxshilanishiga xizmat qilmoqda . Ayniqsa, tibbiyot yoʻnalishida ingliz tilini oʻqitishda raqamli resurslardan foydalanish anʼanaviy oʻqitish usullariga nisbatan bir qator afzalliklarga ega. Raqamli platformalar, mobil ilovalar, onlayn kurslar, virtual simulyatorlar va interfaol oʻquv oʻyinlaridan foydalanish kasbiy tibbiy amaliyot uchun zarur boʻlgan til koʻnikmalarini rivojlantirishga yordam beradi, shuningdek, talabalarning motivatsiyasi va faolligini oshiradi .

Tadqiqotlarning koʻrsatishicha, tibbiyot talabalari ingliz tilini oʻzlashtirishda sohaga oid terminologiya, murakkab sintaktik tuzilmalar va tibbiy diskursga xos madaniy nozikliklarni tushunishda muayyan qiyinchiliklarga duch keladilar . Shu sababli, anʼanaviy darslik va maʼruzalarga asoslangan yondashuvlar oʻrniga, zamonaviy raqamli texnologiyalar bilan boyitilgan metodikalarni qoʻllash dolzarb ahamiyat kasb etadi.

Tibbiyot kollejlarida ingliz tili darslarida foydalanish mumkin boʻlgan raqamli resurslarni bir necha guruhlarga ajratish mumkin:

Virtual simulyatsiyalar va kengaytirilgan reallik (VR/AR) texnologiyalari. Ushbu vositalar talabalarga real klinik vaziyatlarni simulyatsiya qilish, virtual kasalxona palatalarida bemorlar bilan muloqot qilish va tibbiy muolajalarni ingliz tilida bajarish imkonini beradi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, VR modullari orqali oʻqitilgan talabalar ingliz tilidagi tibbiy muloqot koʻnikmalarini ancha tez va samarali oʻzlashtiradilar . Masalan, talaba virtual bemor bilan uchrashib, uning shikoyatlarini tinglaydi, anamnez yigʻadi va tashxis qoʻyish jarayonini ingliz tilida amalga oshiradi. Bunday mashgʻulotlar real klinik muhitga tayyorgarlik koʻrishda muhim ahamiyatga ega.

Mobil ilovalar. Tibbiy ingliz tilini oʻrganishga moʻljallangan mobil ilovalar talabalarga istalgan vaqtda va istalgan joyda mustaqil taʼlim olish imkoniyatini yaratadi. Ushbu ilovalar odatda tibbiy terminologiya flashcards, klinik holatlarga oid testlar, tibbiy maqolalarni oʻqish va tinglab tushunish mashqlarini oʻz ichiga oladi . Mobil ilovalarning afzalligi shundaki, ular talabalarning shaxsiy ehtiyojlari va bilim darajasiga moslashtirilgan kontent taklif eta oladi. Shuningdek, oʻyinlashtirish (gamification) elementlari orqali talabalarning motivatsiyasini oshirish imkoniyati mavjud.

Onlayn platformalar va sinxron muloqot vositalari. Zoom, Microsoft Teams va boshqa platformalar orqali tashkil etiladigan sinxron darslar talabalarga real vaqt rejimida muloqot qilish, guruhli muhokamalarda ishtirok etish va rolli oʻyinlarni bajarish imkonini beradi . Bu, ayniqsa, ogʻzaki nutq koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Kembrij universiteti til markazi tajribasida guruhlar 14 nafargacha talabadan iborat boʻlib, har bir kurs 20 soat kontaktli mashgʻulotlarni oʻz ichiga oladi va multimedia materiallaridan keng foydalaniladi .

Maxsus dasturiy vositalar. Tibbiy ingliz tilini oʻqitishda maxsus ishlab chiqilgan dasturiy vositalar ham muhim rol oʻynaydi. Jumladan, VersaText dasturi maʼlumotlarga asoslangan oʻqitish (data-driven learning) imkoniyatini yaratadi. Ushbu vosita orqali talabalar PubMed va boshqa maʼlumotlar bazalaridan olingan haqiqiy tibbiy matnlar bilan ishlaydi, Word Cloud, Concordance va Profiler funksiyalari yordamida lingvistik naqshlarni tahlil qiladi va maxsus tibbiy terminologiyani chuqur oʻrganadi . Bu usul talabalarning zamonaviy tadqiqot adabiyoti bilan tanishishiga va tibbiy terminologiyani kontekstual jihatdan mustahkamlashiga xizmat qiladi.

Podkast va videopodkastlar. Tibbiy mavzudagi podkastlar talabalarning tinglab tushunish koʻnikmalarini rivojlantirishda samarali vositadir. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, tibbiy podkastlar mavzu xilma-xilligi, foydalanish qulayligi, takrorlash imkoniyati va turli darajadagi talabalarga moslashuvchanligi bilan qimmatli resurs hisoblanadi . Podkastlar bilan ishlashda subtitrlardan foydalanish turli murakkablik darajasidagi matnlarni tushunishda yordam beradi.

Raqamli video seriyalar. Maxsus ishlab chiqilgan raqamli video seriyalar tibbiy ingliz tilida soʻzlashish koʻnikmalarini rivojlantirishda yuqori samaradorlik koʻrsatgan. Bir tadqiqotda hamshiralik, akusherlik va farmatsiya yoʻnalishidagi 109 talaba ishtirokida oʻtkazilgan tajribada raqamli video seriyalar qoʻllanilgandan soʻng talabalarning ogʻzaki nutq koʻrsatkichlari 13.49 ballga oshgani aniqlangan . Bu natijalar video materiallarning aniqligi, dolzarbligi va kommunikativ amaliyotni qoʻllab-quvvatlashdagi foydaliligi bilan izohlanadi.

Tibbiyot kollejlarida ingliz tili darslarida raqamli resurslardan samarali foydalanish maʼlum metodik tamoyillarga asoslanishi lozim. Xitoy tibbiyot universitetlari tajribasida raqamli taʼlim resurslarini yaratish va qoʻllashning besh bosqichli yoʻli taklif etilgan: tahlil qilish, loyihalash, yaratish, qoʻllash va takomillashtirish . Ushbu yondashuv raqamli resurslarning ilmiy asoslanganligi, tizimliligi va moslashuvchanligini taʼminlaydi.

Raqamli resurslarni tanlashda quyidagi mezonlarga eʼtibor qaratish lozim:

1. Klinik vaziyatlarga moslik. Tanlangan resurslar real tibbiy amaliyotda uchraydigan vaziyatlarni aks ettirishi kerak. Masalan, VersaText dasturi orqali PubMeddan olingan haqiqiy tibbiy maqolalar bilan ishlash talabalarni real ilmiy diskursga tayyorlaydi .

2. Interaktivlik va talabaning faol ishtiroki. Raqamli resurslar talabalarning passiv tinglovchi emas, balki faol ishtirokchi boʻlishini taʼminlashi lozim. Virtual simulyatsiyalar va rolli oʻyinlar aynan shu maqsadga xizmat qiladi.

3. Qiyinchilik darajasining tabaqalashtirilganligi. Resurslar turli bilim darajasidagi talabalar ehtiyojlarini qondira olishi kerak. Podkastlarda subtitrlardan foydalanish imkoniyati yoki mobil ilovalardagi adaptiv testlar bunga misol boʻla oladi .

4. Mustaqil taʼlim olish imkoniyati. Talabalarning darsdan tashqari vaqtda ham foydalanishi mumkin boʻlgan resurslar ustuvorlikka ega. Mobil ilovalar va onlayn platformalar aynan shu talabga javob beradi.

Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, texnologiyalar bilan boyitilgan taʼlim modullaridan foydalangan talabalar anʼanaviy usulda oʻqitilgan talabalarga nisbatan yuqori natijalarga erishadilar. Bir tajribada eksperimental guruh talabalarining test natijalari 60 ballik shkalada oʻrtacha 12 ballga oshgan boʻlsa, nazorat guruhida bu koʻrsatkich atigi 5 ballni tashkil etgan . Shuningdek, bunday talabalarda tibbiy muloqotga boʻlgan ishonch darajasi ham sezilarli darajada oshgani kuzatilgan.

Raqamli resurslarni tibbiyot kollejlarida ingliz tili darslariga muvaffaqiyatli joriy etish bir qator pedagogik shart-sharoitlarning taʼminlanishini talab qiladi.

Oʻqituvchilarning raqamli kompetensiyasi. Raqamli resurslardan samarali foydalanish, avvalo, oʻqituvchilarning oʻzida tegishli bilim va koʻnikmalarning mavjudligini taqozo etadi. Oʻqituvchilar nafaqat texnik vositalardan foydalanishni bilishi, balki ularni darsning maqsad va vazifalariga mos ravishda integratsiya qilish metodikasini ham egallagan boʻlishi lozim. Xitoy tibbiyot universitetlari tajribasida raqamli resurslarni yaratish va qoʻllash boʻyicha maxsus tayyorgarlik kurslari tashkil etilgan .

Texnik taʼminot va infratuzilma. Raqamli resurslardan foydalanish uchun zarur texnik vositalar (kompyuterlar, internet aloqasi, proyektorlar, virtual reallik qurilmalari) bilan taʼminlanganlik muhim ahamiyatga ega. Taʼlim muassasalarining moddiy-texnik bazasi zamonaviy talablarga javob berishi kerak. Shu bilan birga, dasturiy taʼminotning doimiy yangilanib turilishi va texnik qoʻllab-quvvatlash xizmatining mavjudligi ham muhim omillardir.

Oʻquv-metodik taʼminot. Raqamli resurslardan foydalanish anʼanaviy darslik va qoʻllanmalarni butunlay inkor etmaydi, balki ularni toʻldiradi va boyitadi. Shu sababli, raqamli resurslar bilan integratsiyalashgan kompleks oʻquv-metodik majmualarni yaratish talab etiladi. Masalan, Kembrij universiteti til markazida maxsus ishlab chiqilgan multimedia materiallari bilan birga bosma materiallar ham qoʻllaniladi .

Talabalarning raqamli savodxonligi. Raqamli resurslardan foydalanish talabalarning ham maʼlum darajada raqamli savodxonlikka ega boʻlishini talab qiladi. Bugungi kunda yosh avlodning aksariyati raqamli texnologiyalar bilan ishlash koʻnikmalariga ega boʻlsa-da, ularni taʼlim maqsadlarida samarali qoʻllashga yoʻnaltirish muhim ahamiyatga ega. Talabalarni turli platforma va ilovalardan foydalanish boʻyicha qisqa yoʻriqnomalar bilan taʼminlash, dastlabki bosqichda amaliy yordam koʻrsatish maqsadga muvofiq.

Instituttsional qoʻllab-quvvatlash. Raqamli resurslarni joriy etish taʼlim muassasasi rahbariyati tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi, moliyaviy va tashkiliy resurslar ajratilishi zarur. Tajribalar shuni koʻrsatadiki, byudjet cheklovlari va kadrlar bilan bogʻliq muammolar texnologiyalarni joriy etishdagi asosiy toʻsiqlardan biridir . Shu sababli, raqamli transformatsiya strategiyasining mavjudligi va uni amalga oshirish boʻyicha aniq rejalarning ishlab chiqilganligi muhim ahamiyatga ega.

Tibbiyot kollejlarida ingliz tili darslarini tashkil etishda raqamli resurslardan foydalanish zamonaviy taʼlimning ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, virtual simulyatsiyalar, mobil ilovalar, onlayn platformalar, maxsus dasturiy vositalar va multimedia materiallaridan foydalanish talabalarning ingliz tilini oʻzlashtirish samaradorligini oshiradi, ularning kasbiy kommunikativ kompetensiyasini rivojlantiradi va real klinik vaziyatlarga tayyorgarlik darajasini kuchaytiradi.

Raqamli resurslarni joriy etishda quyidagi tavsiyalarga amal qilish maqsadga muvofiq:

1. Tibbiyot kollejlarida ingliz tili oʻqituvchilarining raqamli kompetensiyasini oshirish boʻyicha muntazam malaka oshirish kurslarini tashkil etish;

2. Xalqaro tajribada oʻz samaradorligini koʻrsatgan raqamli resurslarni (VersaText, tibbiy podkastlar, maxsus mobil ilovalar) mahalliylashtirish va oʻquv jarayoniga tatbiq etish;

3. Raqamli resurslarni joriy etishning metodik taʼminotini yaratish, ularni anʼanaviy darslik va qoʻllanmalar bilan uygʻunlashtirish;

4. Tibbiyot kollejlari moddiy-texnik bazasini zamonaviy raqamli vositalar bilan jihozlash va doimiy texnik qoʻllab-quvvatlash tizimini yoʻlga qoʻyish;

5. Raqamli resurslardan foydalanish samaradorligini baholash mezonlarini ishlab chiqish va muntazam monitoring qilib borish.

Kelgusida olib boriladigan tadqiqotlar sunʼiy intellektga asoslangan adaptiv taʼlim tizimlarini yaratish, virtual reallik texnologiyalarining imkoniyatlarini kengaytirish va turli raqamli resurslarning kompleks integratsiyasi masalalariga qaratilishi lozim.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Buranova D. Zamonaviy texnologiyalar tibbiyot talabalari uchun ingliz tilini oʻzlashtirishning faol usuli sifatida // Journal-web.uz. – 2025.

2. Bekchanova X.J. Using innovative technologies in teaching English to medical students // International Journal of Pedagogics. – 2025. – Vol.5, №3. – P.18-20.

3. Lysanets Y., Morska L., Bieliaieva O. The use of VersaText in teaching English for specific purposes at medical universities // The Medical and Ecological Problems. – 2024. – Vol.28, №1. – P.59-64.

4. Sulistiana E., Adianto A., Nadzifah W. Developing a digital video series to enhance medical English speaking proficiency // Language Literacy. – 2025.