Біз ?мір с?ріп отыр?ан ортада е?бектеген баладан е?кейген ?арт?а дейін шет тілін ?йренуге к?п к??іл б?луде. ?сіресе, балалар ?з тілінен бас?а шет тілін білуге, болаша?та шет тілі маманы болу?а, шет елдерге саяхат жасау?а ??мар. Б?л к?птеген тіл ?йренушілерді? арманы. Шет тілін о?ып ?йрену – ден ?ойып, шын ы?ыласымен е?бектенгендерге ?иын емес. ?рине, ол тіл ?йренушіні? дарыны мен ?абілетіне де байланысты болады.\
Кез келген шет тілін ?йренген кезде кейбір тілдік формалары – дыбыстар, с?здер, с?з тіркестері ж?не оны? ма?ынасын ?йренушілерге ?абылдау ?иын емес, себебі олар оны? ?з тіліндегі формалар?а ??сас болып келеді. Ал, ана тіліндегі формалар?а с?йкес келмейтін тілдік формалар мен оларды? ?ызметі ?йренушілерге ?иын?а т?седі.
Б??ан ?оса, ?йренуші ?з тіліндегі кейбір формалар мен оларды? ма?ынасын шет тіліне аударады, ал шет тіліндегі формаларды ?з тіліне с?йкестендіруге тырысады. М?ндай «аударма» ж?мыс кейде о? н?тиже берсе, кейде м?лдем ?олайсыз болады. Ол тіл ?йренушілерді? ана тіліне байланысты. ?йренуші ?з ана тіліні? шет тілін ?йренуде тигізетін ілгері ж?не кері ?серін зерттеп білу керек. Шет тілі мен ана тілін салыстырмалы т?рде о?ып ?йрену екі тілдегі ??састы?тар мен айырмашылы?тарды ай?ындау?а ?лкен к?мегін тигізеді. Кез келген шет тілін ?йренушіні? ?з тіліндегі формаларымен бірдей дыбысталатын фонемалар бар. Олар: ( m, n, p, t, a, i, e, u). М?ндай ??сас дыбысталатын фонемаларды айтып ?йрену ?иын емес. Біра?, сонымен ?атар, кез келген шет тілін ?йренушіні? ?з тілінде жо? фонемалар да бар.
А?ылшын тіліні? дыбысты? ?атарымен ?аза? тіліні? дыбысты? ?атарын салыстырса?, ?аза? тілінде (q, w, dz, i:, u:, eu, ou, u?, a;, ?: ) дыбыстары жо? екенін бай?аймыз. Б?л фонемаларды еркін дыбыстау ?шін коммуникативті-фонетикалы? жатты?улар к?мегін айна?а ?арап отырып, бірнеше рет ?айталап айт?ыз?ан ж?н.
Мысалы: (?) Arthur Smith a think set, healthy athlete sees three thieves throw a thing round Theca’s throat and threaten to throttle her. He throws one thug to earth with a thud that shakes his teeth. The other thieves run off with a filthy oath.
These are three brothers. This is their other brother. These are their father and mother. Their other brother is teething.
?аза? тілінде с?здер ?ата? (і) дыбысына ая?талуы м?мкін. К.Б. Бектаев «?аза? тіліні? кері альфавиттік с?здігіне» с?йенсек, ?я? (d) дыбысы секунд, аккорд, снаряд. Сонды?тан ?аза? балаларына а?ылшынны? head, side, would с?здерін (hed, sed, wud) деп айтуды? орнына (het, set, wut) деп айту о?ай. Я?ни, ?аза? тілді аудиторияда с?з со?ында?ы ?ата? (t) дыбысы мен ?я? (d) дыбысын ажырату?а ?йрететін арнайы фонетикалы? жатты?улар жасау керек.
Мысалы: A good cook book is important for good food. (t-d) A large group of students graduates each year. I heard that splendid speech you made last night. They answered correctly and the instructor thanked them. I request that the books be removed from the desks.
Кей ?аза? балаларына а?ылшын тілінде ?детте с?з со?ында кездесетін (ks, kt) дауыссыздарын айту ?ыинды? ту?ызады. ?аза? тілінде с?здегі екпін с?зді? со??ы буынына т?сетіндіктен, ks, kt дауыссыздары арасында ?ыс?а (і) дыбысы айтылады. Мысалы: б?ркіт, іркіс. Сонды?тан ?йренуші ?детте (buks, a, skt) деп айтады. Ал екпінді пайда бол?ан екінші буын?а т?седі. Осындай ?ателерді жібермес ?шін саба? барысында ks, kt дыбыс тіркестерін жатты?тыратын ж?не екпінді с?зді? т?біріне т?сіртіп айт?ызатын фонетикалы? жатты?улар керек.
A Foolish Man
I saw a man who always wore
A saucepan on his head.
I asked him what he did it for
«I don’t know why», he said
«It always makes my ears so sore – I’m a foolish man.
Why didn’t I think of it before and wear a frying pan?»
?аза? балаларына а?ылшын с?здеріне екпін т?сіру к?п ?иынды? тудырады. Екі буын ж?не бірнеше буын?а б?лінетін с?здер кездескенде, олар екпінді ана тіліндегідей со??ы буын?а т?сіреді. Осы себептен екпін т?сіруге арнал?ан жатты?улар?а ерекше назар аударылауы ?ажет деп ойлаймыз.
Міне, осындай ерекшеліктер ?аза? аудиториясында ?ызмет істеп ж?рген ?стаздар назарында ж?рсе деймін.
